SERA GAZI EMİSYONU İZLEME PLANLARINDA BELİRSİZLİK KONUSU

İzleme planı denilen doküman: izleme döneminde sera gazı emisyonlarının hesaplanması ve ölçülebilmesi için önerilen en uygun yöntemlerden oluşan plandır. İzleme planı, emisyon raporunun temelini oluşturur. Örneğin: planda izlenecek kaynak akışları, kullanılacak hesaplama faktörleri, hangi analizlerin yapılacağı vb. konularda verilen bilgiler emisyon raporunun temelini oluşturur.

İzleme planlarında belki de en çok dikkat edilmesi gereken husus “belirsizliktir”. Çünkü hazırlanacak olan emisyon raporu ile birlikte elde edilecek yıllık sera gazı emisyon değeri, sunulan verilerin güvenilirliğine bağlıdır. Verilerin güvenilirliği ise gerçeğe olan yakınlığıyla ilgilidir. Örneğin, aynı ölçüm cihazı aynı miktarı da ölçse de her ölçümün sonucu farklılık gösterebilir. Bu fark ise cihazların belirsizliğinden, yani hassasiyetinden kaynaklanmaktadır. Belirsizliğin kalitesinin belirli bir seviyede tutulabilmesi için ise İ&R Tebliğinde “kademeler” tanımlıdır. Hesaplama temelli yöntem kullanıldığı durumda her bir kaynak akışı için ya da ölçüm temelli yöntem kullanıldığı durumda her bir ölçüm noktası için kademenin belirlenmesi gerekmektedir. Belirlenen her bir kademenin gerektirdiği bir belirsizlik eşiği vardır. Belirsizliğin kalitesinin belirli bir seviyede tutulabilmesi için, her bir kaynak akışı ya da ölçüm noktası için ölçüm cihazından kaynaklanan belirsizliklerin, uygulanan kademede belirtilmiş belirsizlik değerinin altında olması gerekmektedir. Kullanılan izleme yönteminden bağımsız olarak, emisyonların izlenmesi sırasında belirsizlik konusu kritik bir role sahiptir. Bu yüzden de doğrulayıcı kuruluş, onaylanmış izleme planlarında belirsizlikle ilgili taahhüt edilen bilgileri doğrulama saha ziyaretinde kontrol etmekle yükümlüdür.

Hesaplama temelli yöntemde faaliyet verileri belirlenirken ya sürekli ölçüm cihazları kullanılır ya da stok değişikliği dikkate alınır. Faaliyet verisini belirlerken sürekli ölçüm sistemlerinin seçildiği durumda bu ölçüm sisteminin kontrolünün işletmeye ait olup olmadığı temel alınarak bir ayrım yapılır. Ölçüm cihazı işletmenin kontrolü altında ise cihazın yasal metrolojik kontrole ilişkin ulusal mevzuatta[1] yer alıp almamasına bakılır. Ölçüm cihazı bu mevzuatta yer alıyorsa: mevzuatta yer alan azam izin verilebilir hata, cihazın belirsizlik değeri olarak alınır. Bu durumda, saha ziyareti sırasında doğrulayıcı kuruluş, ölçüm cihazının yasal kontrole tabii olup olmadığını kontrol eder. Örneğin; cihazın resmi doğrulama belgesi ile birlikte cihazın ulusal yasal metroloji kontrole ilişkin mevzuatta geçen özelliklerini kontrol eder. Ayrıca doğrulayıcı kuruluş, ölçüm cihazının yeterli sıklıkta kontrol edildiğinden (kalibrasyon yapıldığından) emin olmalıdır[2].

Ancak, cihaz mevzuatta yer almıyor ise uygun sıklıkla yapılan kalibrasyondan gelen belirsizlik değeri kullanılabilir. Bu durumda Doğrulayıcı kuruluş, kalibrasyon sertifikalarını kontrol eder. Ancak dikkat edilmesi gereken bir husus da farklı ölçüm aralıkları için farklı belirsizlik değerleri elde edileceğidir. Bu yüzden Doğrulayıcı kuruluş kullanılan ölçüm aralığındaki belirsizlik değerinin alınıp alınmadığından da emin olmalıdır. Ayrıca, Cihazın mevzuatta yer almadığı durumda, ölçüm sisteminin kullanım talimatları doğrultusunda monte edilmesi şartıyla cihaz spesifikasyonundan gelen belirsizlik değeri de kullanılabilir.

Ölçüm sisteminin işletmenin kontrolü altında olmaması, bu ölçüm sisteminin ticari ortağa ait olması anlamına gelmektedir. Bu durumda bakılacak nokta bu ölçüm sisteminin metrolojik kontrole ilişkin mevzuata yer alıp almamasıdır. Ölçüm sisteminin mevzuatta yer almaması durumunda belirsizlik için sorumlu ticari ortağın bilgi ve belgeleri kullanılır. Ölçüm sisteminin mevzuatta yer alması durumunda ise mevzuatta yer alan azami izin verilebilir hata belirsizlik değeri olarak alınabilir. Bu durumlarda da yukarı da açıklandığı gibi Doğrulayıcı kuruluşdoğrulayıcı kuruluşun, ölçüm cihazına ait mevzuattakideğerlerini, ölçüm aralığının doğru olup olmadığını, uygun sıklıklarda kalibrasyonun yapılıp yapılmadığını kontrol etmelidir.

Hesaplama temelli yöntemde faaliyet verisi stok değişimi dikkate alınarak da belirlenebilmektedir. Bu durumda depolama kapasitesine bakılarak belirsizlik değerlendirmesinin yapılıp yapılmayacağı kararlaştırılır. Depolama ünitesinin kapasitesi, yıllık kullanılan yakıt veya malzeme miktarının %5’i ya da daha fazlası olduğu durumlarda belirsizlik değerlendirmesi yapılır. Belirsizlik değerlendirmesinin yapıldığı durumlarda Doğrulayıcı kuruluşdoğrulayıcı kuruluşun kontrol etmesi gereken birçok husus ortaya çıkar. Bunlar; stok alanının kapasitesi, izleme periyodunun başlangıcı ve sonunda alanda bulunan ürün/hammadde miktarı, izleme periyodu boyunca alandan ihraç edilen ve satın alın alınan hammadde/ürün miktarı, stok alanına ait belirsizlik ve kullanılan ölçüm cihazına ait belirsizlik değeri.

Faaliyet verisi belirleme yöntemi olarak sürekli ölçüm seçildiyse; ilgili ölçüm cihazları sistemde tanımlanmalı ve ölçüm cihazına ait belirsizlik değeri sisteme girilmelidir. Bunun haricinde bu ölçüm cihazının belirsizlik değerini gösteren resmi doküman da sisteme eklenmelidir. Faaliyet verisi belirleme yöntemi olarak stok değişiminin seçildiği durumda ise ölçüm cihazı sisteme tanımlanmak zorunda değildir ancak belirsizlik değeri sisteme girilmek zorundadır.

Belirsizlik değeri sisteme % olarak girilmek zorundadır. Ancak bazı durumlarda, belirsizlik değeri % olarak değil ±kg olarak elde edilebilmektedir. Bu durumda en ihtiyatlı yöntem izlenerek belirsizlik değerinin geçerli olduğu kullanım aralığı kullanılarak yüzde (%) belirsizlik değeri elde edilir.

Sonuç olarak, izleme planı emisyonların en doğru şekilde izlenebilmesi ve en doğru sonucu elde edebilmek için hazırlanan bir plandır. Bu durumda izleme planında taahhüt edilen ve emisyon raporunda kullanılacak olan değerlerin güvenilir yani gerçeğe yakın olması ve ispatlanabiliyor olması gerekmektedir. Bu yüzden ölçüm cihazlarına ait ve faaliyet verisine ait erişilen belirsizlik değeri oldukça önem teşkil etmektedir.

Ankara, 31.12.2014

İklim Dirlik

Karbon Yönetim Uzmanı, Lifenerji

 

 

[1] Bkz. http://www.mevzuat.gov.tr/Metin.Aspx?MevzuatKod=7.5.12316&MevzuatIliski=0&sourceXmlSearch=

[2] Bkz. http://ec.europa.eu/clima/policies/ets/monitoring/docs/kgn_3_process_analysis_en.pdf, sayfa 17

Author: İklim Şahin

Uzman

Bir Cevap Yazın